ZESŁAŃCY SYBIRU- PATRON SZKOŁY

     Historia naszego kraju obfituje w wydarzenia piękne, chwalebne i wzniosłe. Niestety są w niej także chwile tragiczne, momenty w których Naród Polski musiał krwią okupywać swą wolność. Do tych drugich należy także los tysięcy Polaków, którym przyszło spędzić młodość, życie na „nieludzkiej ziemi".

     Mowa tu o ludziach, którzy wskutek zmian granic Rzeczypospolitej, wojen i związanych z nimi wysiedleń znaleźli się na terenach środkowej i wschodniej Rosji a później Związku Sowieckiego. Pierwsi Polacy w Rosji znaleźli się już w XIX wieku. Byli nimi przede wszystkim żołnierze Stefana Batorego, którzy po kampaniach połockiej i pskowskiej nie wrócili już do Ojczyzny. Wtedy tak jak do końca wieku XVIII wieku były to liczby niewielkie sięgające do kilkuset osób. Diametralnie sytuacja zmieniła się po roku 1795 a więc po III rozbiorze Polski. W wyniku tego aktu ponad 40% powierzchni naszego kraju znalazło się pod panowaniem rosyjskim. Zaborca z miejsca przystąpił do prób wynaradawiania Polaków, a każda próba upomnienia się o swoje prawa była krwawo tłumiona. Pomimo tego naród nasz podejmował walkę, szczególnie ważne okazały się: powstanie listopadowe 1830-1831 oraz powstanie styczniowe 1863-1864. Obydwa te zrywy zakończyły się niepowodzeniem a ogromna rzesza uczestniczących w nich bojowników po konfiskacie majątków zostało wywiezionych w głąb Rosji. Dokładna liczba Polaków, którzy zostali wywiezieni w tym okresie ni jest znana. Szacuje się ją na kilkadziesiąt tysięcy.

      Kolejne wielkie deportacje Polaków w głąb państwa rosyjskiego[1] miały miejsce w 1940 roku.

      Rezultatem porozumień między ZSRR a III Rzeszą w 1939 r. był podział terytorium Polski między te dwa państwa. W latach 1939-1941 na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej Polskiej, okupowanych przez ZSRR, zachodziły intensywne przemiany polityczne, gospodarcze i społeczne.
W procesie tym wielką rolę odgrywał terror, za pomocą którego starano się zniszczyć jakiekolwiek przejawy lub tylko potencjalne możliwości oporu, zastraszyć społeczeństwo, rozbić jego istniejące struktury, stworzyć pole dla sowietyzacji. Jednym ze składników owego terroru były deportacje.
W latach 1940-41 władze ZSRR dokonały czterech wielkich operacji deportacyjnych z ziem polskich: w lutym, kwietniu i czerwcu 1940 oraz w maju-czerwcu 1941. Za grupę szczególnie niebezpieczną
z punktu widzenia polityki Moskwy uznano osadników wojskowych - żołnierzy Wojska Polskiego
z 1920 r., którzy na kresach otrzymali nadziały ziemi - oraz cywilnych kolonistów - chłopów polskich, którzy nabyli na wschodzie ziemię z parcelacji wielkich majątków. Władze radzieckie widziały w nich potencjalne zagrożenie wynikające z pozycji gospodarczej, a przede wszystkim z aktywności politycznej. Ponieważ zaś otoczeni byli niechęcią ludności ukraińskiej i białoruskiej, zatem podjęte przeciw nim działania mogły być propagandowo zdyskontowane jako akt sprawiedliwości na rzecz Ukraińców i Białorusinów. Na Syberii w lutym 1940 roku znalazło się prawie 43 tyś. osób, w tym prawie 79% Polaków. Osiedlono ich głównie w obwodach: omskim (7,3 tyś.) i nowosybirskim (3,2 tyś.), w Kraju Krasnojarskim (15,3 tyś) i w Kraju Ałtajskim (6,2 tyś.). W wyniku deportacji z maja
i czerwca 1941 roku zesłano kolejne kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców z obszarów zaanektowanych przez ZSRR w latach 1939- 1940.

     Wedle dyrektyw NKWD[2] deportowani mieli zostać wraz z rodzinami ludzie stanowiący element niepewny i niepożądany na obszarze nowych nabytków ZSRR. Pochodzili oni z różnych warstw społecznych i środowisk. Wśród tej zbiorowości spory był odsetek zawodowej inteligencji, przedstawicieli klas średnich i wykwalifikowanych robotników.

     Syberia to miejsce doświadczeń zbiorowych, gdzie osobiście doznane cierpienie splatało się
z cierpieniem narodowym, wpisywało w narodową martyrologię. Ten martyrologiczny obraz Syberii ma wyraźne odniesienie do problematyki stosunków polsko- rosyjskich, nadając im przede wszystkim wymiar relacji ofiara- prześladowca. Problematyka ta jest szczególnie podatna na przemilczenia i zniekształcenia bądź łagodzące opisy i oceny zachodzących w tej sferze zjawisk.
W dzisiejszych czasach sprawa Syberii nabrała wymiaru politycznego stając się niekiedy kartą
w rozgrywkach między Polską a Rosją bądź co gorsze między samymi Polakami.

     Zesłańcy Sybiru to ludzie, których cierpień, upokorzeń i wyrzeczeń dziś nie jesteśmy sobie w stanie wyobrazić. Codzienność syberyjska przypominała raczej piekło a nie życie normalnych ludzi
w normalnych warunkach. Jej treść stanowiła ciągła troska o kawałek chleba oraz ciężka, często ponad siły praca. Głód pojęty najdosłowniej, doświadczany fizycznie, który prowadził do skrajnego wyczerpania a często do śmierci aż nadto utrwalił się w pamięci Sybiraków jako atrybut syberyjskiej poniewierki. Nie było polskiej rodziny, której nie zajrzał on w oczy. Stałe niedożywienie, bardzo często balansowanie na skraju zagłady głodowej stało się zjawiskiem definiującym całą grozę położenia polskich zesłańców na „nieludzkiej ziemi".

     Dziś ludzi, którzy przeżyli koszmar zsyłek i życia na Syberii jest już coraz mniej. Dlatego też należy się im ciągła pamięć oraz poszanowanie dla ich działalności. Obowiązkiem naszym jest podtrzymywanie pamięci i ciągłe uczenie i przypominanie młodym ludziom o bohaterach tamtych czasów.

     W 2003 roku został ustanowiony Krzyż Zesłańców Sybiru jako wyraz narodowej pamięci
o obywatelach polskich deportowanych w latach 1939-1956 na Syberię, do Kazachstanu i północnej Rosji, w hołdzie dla ich męczeństwa oraz wierności ideałom wolności i niepodległości. Nadawany jest osobom, które w chwili deportacji posiadały obywatelstwo polskie oraz dzieciom tych osób urodzonych na zesłaniu. Krzyż może być także nadawany osobom, które były więzione w łagrach
i miejscach zsyłek jako obywatele polscy, a w chwili nadawania im Krzyża posiadają obywatelstwo innego państwa. Krzyż nadawany jest osobom żyjącym w dniu wejścia w życie ustawy o jego ustanowieniu, to jest w dniu 1 stycznia 2004 r.

[1] Od 1922 w miejsce Rosji powstał Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR)

[2] NKWD - Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR - [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł] ). Centralny organ państwowy prowadzący działalność w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, wywiadu i kontrwywiadu i nadzorujący lokalne instytucje rządowe, istniejący
w Związku Radzieckim w latach 1934.1946, następnie przemianowany na Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR. NKWD było głównym narzędziem w rękach władz radzieckich którym posłużono się do ogromnych represji wobec własnych obywateli w i poza granicami byłego ZSRR a także masowych deportacji różnych narodowości w tym Polaków. Organy NKWD były także wykonawcą mordu na cywilach i oficerach Wojska Polskiego.